Huyện Mỏ Cày Nam có tổng đàn vật nuôi lớn, hiệu quả chăn nuôi mang lại rất cao, góp phần giảm nghèo và làm giàu cho người dân trong huyện. Để đảm bảo sức khỏe cho đàn vật nuôi và ngành chăn nuôi phát triển bền vững ngoài việc chọn giống, chuồng trại, thức ăn, chăm sóc tốt… thì tiêm vắc xin phòng bệnh là việc làm quan trọng quyết định rất lớn đến hiệu quả chăn nuôi. 

Hiện nay, vấn đề lựa chọn vắc xin và cách sử dụng vắc xin cho vật nuôi còn nhiều hạn chế, đã gây thiệt hại rất nhiều trong công tác phòng chống dịch bệnh… bài viết xin giới thiệu cơ bản về cách thức sử dụng vắc xin cho gia súc, gia cầm.  

I. Các loại vắc xin thường sử dụng:

1. Vắc xin nhược độc (vắc xin sống nhược độc): được sản xuất từ vi khuẩn hoặc vi rút đã được làm yếu đi nhưng vẫn đáp ứng miễn dịch, hoặc từ những chủng vi sinh vật có tính gây bệnh thấp. Các vắc xin nhược độc có khả năng gây miễn dịch tốt hơn vắc xin vô hoạt. 

2. Vắc xin vô hoạt (vắc xin chết): được sản xuất từ vi khuẩn, vi rút bị giết chết. Đây là loại vắc xin an toàn, ổn định và dễ sử dụng, nhưng hiệu lực thường kém và thời gian sử dụng ngắn.

II. Nguyên tắc dùng vắc xin:

1. Đối tượng tiêm phòng: Thực hiện tiêm phòng hàng năm đối với các vùng có ổ dịch cũ, vùng có nguy cơ cao, vùng có dịch bệnh phát sinh theo mùa. Tiêm phòng cho vật nuôi khỏe mạnh. Vắc xin phòng bệnh nào thì chỉ phòng được bệnh đó, không có tác dụng phòng bệnh khác. 

2. Liều lượng sử dụng: Sử dụng vắc xin theo đúng chỉ định của nhà sản xuất. Đối với vắc xin vi rút nhược độc thường dùng liều giống nhau cho mọi lứa tuổi, vắc xin vi khuẩn thì thường dùng theo thể trọng hay theo tuổi do đó nên có các liều khác nhau. 

3. Thời gian tác dụng của vắc xin: Sau khi tiêm, cơ thể sẽ tạo miễn dịch từ 14-21 ngày. Trong thời gian đó, vật nuôi chưa tạo miễn dịch đủ nên vẫn có thể mắc bệnh và phát bệnh (hiện tượng này dẫn đến những nhận định sai vì cho rằng vắc xin không có hiệu lực, vắc xin gây ra bệnh…). Đa số vắc xin được tiêm nhắc lại để tăng kháng thể đủ khả năng chống bệnh, cho nên cần tiêm lần 2 cách lần 1 từ 3-4 tuần, sau đó để duy trì miễn dịch thì tiêm nhắc lại sau 4-12 tháng (tùy loại vắc xin, vật nuôi và tình hình dịch tễ).

4. Hiệu lực của vắc xin: Tình trạng sức khỏe của vật nuôi ảnh hưởng đến hiệu lực của vắc xin. Do đó, ta chỉ tiêm phòng khi vật nuôi khỏe mạnh. Không tiêm vắc xin cho những con bệnh, gầy yếu, quá non, những con đang bị tress (thay đổi thức ăn, vận chuyển, thay đổi chuồng trại…). 

III. Vấn đề cần lưu ý:

1. Thông tin: Trên nhãn, tên vắc xin, số lô, số liều sử dụng, ngày sản xuất, thời hạn sử dụng, quy cách bảo quản… phải cụ thể, rõ ràng. Kiểm tra hư hỏng: nút, lọ, màu sắc, vật lạ bên trong lọ vắc xin… 

2. Thao tác sử dụng: Khử trùng dụng cụ dùng pha chế vắc xin bằng cách hấp hoặc luộc, không được rửa bằng thuốc sát trùng. Trong lúc tiêm cần tránh ánh sáng mặt trời chiếu trực tiếp vào lọ vắc xin. 

3. Các đường cấp vắc xin: Sử dụng đường cấp vắc xin theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất (phun sương, nhỏ mắt, mũi, uống, tiêm dưới da, tiêm bắp…). 

4. Bảo quản vắc xin: Vắc xin phải được bảo quản đúng kỹ thuật, để chỗ tối, râm mát, tránh ánh sáng trực tiếp, nhiệt độ bảo quản thích hợp. Phải chú ý đến thời gian sử dụng vắc xin sau khi pha hoặc sau khi khui nút. Hủy bỏ vắc xin quán hạn, vắc xin dư thừa đúng cách (đốt, ngâm với thuốc sát trùng, chôn…). 

5. Phản ứng sau khi tiêm: Sau khi tiêm thường xuất hiện phản ứng cục bộ tại vị trí tiêm là sưng, nóng, đau… nhưng sau thời gian phản ứng này sẽ mất. Khi có phản ứng cục bộ xử lý bằng cách chườm nước ấm tại vị trí tiêm. Trường hợp nơi tiêm bị nhiễm trùng tạo ổ áp-xe thì phải trị bằng kháng sinh. Ngoài ra, có thể gây phản ứng dị ứng với biểu hiện: sốt, run, nôn mửa, thở gấp, nổi mẫn trên da. Nếu nhẹ sau một thời gian con vật sẽ tự khỏi, nếu phản ứng ở mức độ nặng thì con vật bị chết, trong trường hợp này nên sử dụng các loại thuốc kháng Histamin như: Phenergan, Adrenalin…

                                                Hoàng Minh