Dừa Dứa-Giải nhất Hội thi trái cây ngon an toàn của tỉnh năm 2005

 Để đánh giá đúng mức thực trạng hiệu quả kinh tế - xã hội của cây dừa từ đó hoạch định chính sách đầu tư phát triển hợp lý về giống, cây trồng, chăm sóc, thu hoạch và chế biến, từng bước nâng cao hiệu quả kinh tế của cây dừa trong tiến trình thực hiện Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá Nông nghiệp nông thôn, Năm 2003, Sở công nghiệp Bến Tre triển khai đề tài: “Đánh giá hiện trạng và tiềm năng cây dừa trong xu thế phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Bến Tre”. Thông qua điều tra thực tế tình hình trồng và chế biến ở các hộ gia đình, các doanh nghiệp và nguồn thông tin của Sở Nông Nghiệp, Sở Công nghiệp Bến Tre và các Sở Công nghiệp Tiền Giang, Vĩnh Long, Trà Vinh, Cà Mau, Khánh Hoà, Thanh Hóa, Bình Định, Phú Yên và các nguồn thông tin khác để đánh giá hiện trạng sản xuất, hiệu quả kinh tế của cây dừa Bến Tre.

Ban quản lý dự án đã chọn 1.090 mẫu để điều tra chọn mẫu điển hình suy rộng: 500 mẫu điều tra tình hình trồng, chăm sóc và thu hoạch dừa của các nông hộ trong tỉnh; 340 mẫu điều tra tình hình trồng và chăm sóc dừa ở các tỉnh: Tiền Giang, Trà Vinh, Cà Mau, Khánh Hòa, Bình Định, Phú Yên; 150 mẫu điều tra tình hình trồng và chế biến điều, tiêu ở Bình Phước và Đaklak; 100 mẫu đều tra tình hình chế biến, tiêu thụ dừa trong và ngoài tỉnh nhằm đối chiếu, so sánh làm rõ hiện trạng và khả năng phát triển của cây dừa Bến Tre.

Qua 2 năm điều tra 990 hộ nông dân tại các tỉnh: Bến Tre, Cà Mau, Vĩnh Long, Trà Vinh, Tiền Giang, Khánh Hòa, Bình Định, Thanh Hóa, Đaklak, Bình Phước, Phú Yên đại diện cho vùng trồng dừa, tiêu, điều tập trung và điều tra 100 doanh nghiệp, cơ sở sản xuất chế biến và lưu thông các sản phẩm dừa trong tỉnh và một số tỉnh có dừa. Đề tài đã đã làm sáng tỏ hiện trạng và tiềm năng phát triển cây Dừa Bến Tre trong xu thế hội nhập kinh tế. Hiện nay diện tích dừa đang thu hoạch ổn định ở Bến Tre là khoảng: 33.249ha với sản lượng khoảng 249 triệu trái/ năm, tập trung nhiều nhất ở bốn huyện: Mỏ Cày, Giồng Trôm, Châu Thành và Bình Đại. Dừa Bến Tre nhìn chung có ưu thế: Cơm dày, hàm lượng chất béo khá cao(50-70%). Ngoài  sản phẩm chính là chế biến dầu dừa các sản phẩm từ dừa khác như: thảm xơ dừa, hàng thủ công mỹ nghệ từ dừa… đang được thị trường trong nước và quốc tế ưa chuộng.

Về giống, theo khảo sát dừa trồng tại Bến Tre chia thành 2 nhóm chính: giống dừa cao và giống dừa lùn; dừa cao có 3 giống chính: dừa ta chiếm 35% tổng diện tích dừa của tỉnh, dừa dâu chiếm 4% diện tích vườn dừa của tỉnh, dừa lửa chiếm 2% diện tích vườn dừa của tỉnh; dừa lùn chiếm trên 10% diện tích trồng dừa của tỉnh gồm các giống dừa: dừa xiêm, dừa tam quan, dừa ẻo… Mật độ trồng khoảng 150-180 cây/ha với giống dừa cao và 200-220 cây đối với giống dừa lùn. Trong khâu chọn giống, qua khảo sát thực tế 500 hộ trồng dừa trong tỉnh cho thấy: 89% nông dân chọn giống từ vườn nhà; mua giống từ vườn khác chiếm 10%; mua giống từ các trung tâm giống chiếm dưới 1%. Về doanh thu, dừa trồng chuyên canh đạt lợi nhuận bình quân từ 8,5-11,6 triệu đồng/ha/năm; nếu dừa được trồng xen với các loại cây ăn trái khác như: măng cụt, bưởi, chanh, cam sành thì hiệu quả sẽ rất cao, doanh thu đạt bình quân từ 26,5-51 triệu/ha/năm, lợi nhuận bình quân từ 17-41 triệu/ha/năm. Trong khi đó, hiệu quả canh tác của các loại cây ăn trái khác như điều là cây kinh tế chủ lực của Bình Phước lợi nhuận bình quân đạt 15 triệu đồng/ha/năm; cây tiêu ở Đaklak lợi nhuận bình quân đạt 14,5 triệu đồng/ha/năm…; hiện trên toàn tỉnh Bến Tre có trên 30% vườn dừa áp dụng  mô hình thâm canh tổng hợp theo 2 vùng ngọt và vùng lợ; vùng ngọt có mô hình: dừa  kết hợp trồng cây đặc sản và nuôi thủy sản, dừa kết hợp trồng ca cao và nuôi thủy sản, dừa kết hợp trồng dâu; vùng lợ có các mô hình: dừa kết hợp cây có múi, dừa kết hợp trồng cỏ nuôi bò…

Trong ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ vào sản xuất chế biến dừa, hiện nay hều hết các hộ trồng dừa đều có những kiến thức cơ bản về trồng và chăm sóc dừa, công tác chuyển giao kỹ thuật: chọn giống trồng thâm canh của cán bộ kỹ thuật thu hút sự quan tâm của bà con nông dân trồng dừa.  Các doanh nghiệp trong tỉnh từng bước đổi mới công nghệ, đa dạng hoá sản phẩm, đã đầu tư một số công nghệ sản xuất sản phẩm mới như: dây chuyền sản xuất cơm dừa nạo sấy công nghệ Malaysia, Srilanka…; dây chuyền sản xuất than hoạt tính công nghệ của Hàn Quốc; thiết bị quậy và đóng gói kẹo dừa tự động…tạo ra những sản phẩm có sức cạnh tranh cao,  góp phần ổn định và tăng thu nhập cho người trồng dừa. Ngành công nghiệp chế biến dừa của tỉnh trong thời gian gần đây phong phú về chủng loại sản phẩm: cơm dừa nạo sấy, chỉ xơ dừa rối, dầu dừa thô, thảm xơ dừa, than thiêu kết, hàng thủ công mỹ nghệ từ dừa…số lượng các cơ sở chế biến dừa khoảng 1.390 cơ sở (2005).

Bên cạnh những tín hiệu kinh tế khả quan, cây dừa Bến Tre còn phải đương đầu với những thách thức như: năng suất dừa thấp, diện tích dừa lão hóa ngày càng tăng, tác động của quá trình đô thị hoá, giá dừa lên xuống thất thường, thông tin giá cả còn hạn chế, cơ chế thu mua giữa doanh nghiệp và người dân trồng dừa chưa rõ ràng… đặc biệt công nghệ  sau thu hoạch và chế biến dừa ở Bến Tre nhìn chung còn thô sơ chưa tương xứng tiềm năng của vùng có diện tích dừa lớn nhất cả nước, điều này làm cho giá trị xuất khẩu dừa không cao. Trước tình hình này, tỉnh đã phê duyệt và triển khai thực hiện phát triển trồng mới 5.000 ha dừa trong giai đoạn 2005-2010; khuyến khích nông dân thâm canh, xen canh dừa với các cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế cao như: ca cao, măng cụt; đối với ngành công nghiệp chế biến dừa, tiếp tục huy động nguồn nguyên liệu trong và ngoài tỉnh phục vụ cho công nghiệp chế biến, tăng cường sản xuất theo công nghệ hiện đại phục vụ nhu cầu xuất khẩu, đặc biệt khuyến khích các doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư sản xuất các sản phẩm mới như: bột sữa dừa, nước dừa đóng hộp…

Với những kết quả đạt được, vừa qua đề tài đã được Hội đồng Khoa học chuyên ngành tỉnh nghiệm thu và đánh giá cao. Từ những khảo sát,  đánh giá thực tế hiện trạng và tiềm năng của cây dừa Bến Tre có thể khẳng định việc trồng và chế biến dừa có thể phục vụ mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Cây dừa là cây công nghiệp cần được bổ sung vào danh mục cây công nghiệp quốc gia để có chính sách đầu tư chung và thích hợp, phát huy hết những tiềm năng kinh tế - xã hội của cây dừa Bến Tre nói riêng và cả nước nói chung.